Ismaila A sabo Hadejia

Ismaila A sabo Hadejia
(1)Wannan dai shine Hotona, wadda Idonku yake kallona. (2) Bayan na tafi gun Sarkina, zaku tuna ni watan wata rana. (3) In wani yayi kiran sunana, sai ku cane Allah yaji kaina. (4) Koda zakuyi jimamina, sai ku yimin addu'ah bayana. Marigayi Aliyu Akilu.

Thursday, November 5, 2026

SARAUTAR BARDE KERARRIYA

HADEJIA A YAU!

TARIHIN SAR AUTAR BARDE KERARRIYA

Asali, Kirkirarta da Wadanda Suka Rike Ta a Masarautar Kano da Hadejia. 

Gabatarwa

Sarautar Barde Kerarriya (wadda wasu ke kira Barde Kirkirarriya) na daga cikin sarautun gargajiya da ke da tarihi a masarautun Hausawa. Wannan sarauta ta samo asali ne daga Masarautar Kano, kafin daga bisani ta samu gindin zama a wasu masarautu, ciki har da Masarautar Hadejia.

Asalin Sarautar Barde Kerarriya

A cewar tarihin baka, Sarkin Kano Kutumbi, wanda ya yi mulki daga shekarar 1628 zuwa 1648, shi ne sarkin da ya fara kirkirar wannan sarauta.

An bayyana cewa dalilin kirkiro sarautar ya samo asali ne lokacin da Sarkin Kano Kutumbi yake shirin tafiya yaƙi. A lokacin ne ya bukaci a nada masa Barde. Sai aka sanar da shi cewa akwai Barde Rube a waje. Daga nan sai ya ce wa wanda za a nada din: "To, kai ka zama Barde Kerarriya." Wato Barde da aka kirkira a wannan lokaci.

Wani Kaulin Game da Asalin Sarautar

Akwai wani kauli na daban da ke bayyana cewa lokacin da Sarkin Kano yake shirin fita yaƙi, ya yi bankwana da iyalansa. Daya daga cikin 'ya'yansa ya nemi ya bi shi zuwa fagen fama, amma mahaifinsa bai amince ba.

Sai yaron ya sulale da kansa, ya fasa kofa ya bi hanyar zuwa wajen abokan gaba, inda ya kai musu farmaki har ya samu nasara kafin isowar Sarkin.

Bayan Sarkin ya isa wurin, ya fahimci abin da yaron ya aikata, sannan ya ba shi lakabin Barde Kerarriya.

Wadannan kauloli biyu na daga cikin bayanan da ake dangantawa da asalin wannan sarauta a tarihin baka.

Wasu Daga Cikin Masu Rike da Sarautar a Masarautar Kano

1. Alhaji Muhammad Kabiru Bayero

Alhaji Muhammad Kabiru Bayero na daga cikin wadanda suka rike sarautar Barde Kerarriya a Masarautar Kano. An nada shi wannan sarauta a shekarar 1955, a zamanin Sarkin Kano Muhammadu Sanusi I.

Ya kuma rike mukamin Hakimin Garki, wadda a wancan lokaci take karkashin tsarin mulkin Masarautar Kano, kuma a yau tana cikin Jihar Jigawa.

Ya rasu a shekarar 1999.

2. Alhaji Shehu Kabir Bayero

Alhaji Shehu Kabir Bayero ma na daga cikin wadanda suka rike sarautar Barde Kerarriya. Ya kasance Hakimin Gwarzo/Takai.

Ya rasu a watan Satumba na shekarar 2026 a kasar Masar.

Shigowar Sarautar Barde Kerarriya Masarautar Hadejia. 
A Masarautar Hadejia, an fara kafa sarautar Barde Kerarriya ne a shekarar 2002, a zamanin mulkin marigayi Sarkin Hadejia, Alhaji Abubakar Maje Haruna.

Wanda aka fara bai wa wannan sarauta a Masarautar Hadejia shi ne marigayi Barde Kerarriya Alhaji Haruna Malamiyo, wanda yake dan Tafidan Hadejia Umaru, dan Sarkin Hadejia Haruna Mai Karamba ne.

A lokacin nadinsa, an kuma ba shi Gundumar Sarawa domin ya rike ta a matsayin Hakimi. Daga baya kuma an sauya masa gunduma har sau uku a tsawon lokacin da yake rike da sarautar.

Alhaji Haruna Malamiyo ya rasu a shekarar 2025.

Alhaji Usman Malamiyo: Magajin Sarautar Barde Kerarriya

Bayan rasuwar marigayi Alhaji Haruna Malamiyo, sai aka nada dansa, Alhaji Usman Malamiyo, a matsayin magajin sarautar Barde Kerarriya a Masarautar Hadejia.

Alhaji Usman Malamiyo sanannen mutum ne a cikin Masarautar Hadejia, musamman wajen hulda da jama'a da kuma jibintar al'amuran al'umma.

Shi ma'aikacin Gwamnatin Tarayya ne, kuma ya taba tsayawa takarar Majalisar Tarayya.


An nada shi sarautar Barde Kerarriya a ranar 27 ga watan Disamba, 2025. A halin yanzu kuma shi ne Hakimin Gundumar Dumadumin Toka a Masarautar Hadejia.

Kammalawa

Tarihin Sarautar Barde Kerarriya na nuna yadda sarautun gargajiya ke da muhimmiyar rawa wajen tafiyar da al'amuran al'umma, musamman a bangaren shugabanci, tsaro, al'adu da kula da jama'a.

Daga Masarautar Kano zuwa Masarautar Hadejia, wannan sarauta ta ci gaba da kasancewa daya daga cikin sarautun gargajiya masu muhimmanci a tsarin sarautar gargajiya.

Hadejia A Yau – Adana Tarihi, Al'adu da Gadon Masarautar Hadejia.

No comments:

Post a Comment

RUBUTA RA'AYINKA!